تکثیر گیاه سوسن چلچراغ و سه گونه دیگر از جنس لیلیوم با استفاده از روش میکروپروپاگیشن: مقایسه روش های ضد عفونی، تاثیر هورمون های رشد، و شرایط سازگاری

هدف اصلی از تحقیق حاضر دستیابی و پیاده‌سازی تکنیک کشت بافت گیاهی و تکثیر گیاه نادر و در حال انقراض سوسن چلچراغ (L. ledebourii Baker) Boiss.) با استفاده از یکی از رایج‌ترین روش‌های این تکنیک یعنی Micropropagation می‌باشد. مراحل کلی این روش که سه مرحله اول آن در شرایط کاملاً استریل انجام می‌شوند به ترتیب شامل: (۱) ضدعفونی سطحی بافت گیاهی و تهیه ریزنمونه (۲) کشت ریزنمونه‌ها در محیط جوانه‌زایی (۳) انتقال گیاهچه‌های حاصل به محیط ریشه‌زایی (۴) انتقال گیاهچه‌های ریشه‌دار شده از لوله‌های آزمایش به خاک و قرار دادن آنها در اتاق سازگاری (۵) انتقال گیاهچه‌های سازگار شده به گلخانه، می‌باشد. ابتدا این مراحل بر روی سه گونه دیگر از جنس لیلیوم به نام‌های Oriental Hybrid lily “Acapulco”، Longiflorum-Asiatic (L.A.) Hybrid lily “Cebeco Dazzle” و Asiatic lily “Tresor” انجام گردید. بافت گیاهی مورد استفاده در همه آزمایش‌ها فلس‌های پیازی بود و نتایج پس از یک دوره هشت هفته‌ای به این صورت ثبت گردیدند که: کمترین آلودگی (۹٪) در ضدعفونی سطحی فلس‌های گونه “Tresor” با قرار دادن آنها در قارچ‌کش بنومیل ۰/۳٪ به مدت ۳۰ دقیقه و دو بار آبکشی با آب مقطر استریل هر بار به مدت سه دقیقه، فرو بردن در اتانول ۷۰٪ به مدت ۳ دقیقه و دو بار آبکشی هر بار به مدت سه دقیقه، غوطه‌ور کردن در محلول هیپوکلریت سدیم ۱٪ به مدت ۳۰ دقیقه و سه بار آبکشی به مدت ۳، ۴ و ۵ دقیقه به دست آمد. در مورد سوسن چلچراغ نیز همین روش به کار گرفته شد لکن از هیپوکلریت ۲/۵٪ و قارچ‌کش مرغوب تردینکاپ استفاده گردید که در نتیجه آلودگی سطحی به کلی حذف گردید. در این گونه لیلیوم، باکتری Klebsiella به صورت درون‌بافتی مشاهده شد و حضور این باکتری endophytic برای اولین بار گزارش گردید. بیشترین درصد پیازچه‌زایی در ریزنمونه‌های گونه “Acapulco” (۱۰۰٪) که در محیط MS حاوی ۰/۱ mg/l BA + ۰/۱ mg/l NAA کشت شده بودند با میانگین ۴/۸ پیازچه بر روی هر ریزنمونه حاصل شد و کمترین آن در ریزنمونه‌های گونه “Tresor” که در محیط MS بدون هورمون کشت شده بودند با میانگین ۱/۶ به دست آمد. بالاترین تعداد ریزنمونه قهوه‌ای شده نیز در این گونه مشاهده گردید. ریزنمونه‌های گونه “Cebeco Dazzle” که ابتدا در غلظت ۰/۱ mg/l BA + ۰/۱ mg/l NAA کشت شده و در هفته چهارم به بعد غلظت هورمونی ۰/۵ mg/l BA + ۰/۱ mg/l NAA انتقال یافتند، مقادیر زیاد کالوس تولید نمودند و این کالوس‌ها بیشترین تعداد پیازچه با میانگین ۱۰/۴ را ایجاد کردند. در مورد سوسن چلچراغ، بالاترین میانگین تعداد پیازچه بر روی هر ریزنمونه (۳/۵) در محیط MS حاوی ۰/۱ mg/l NAA، بیشترین میزان پیازچه‌های ریشه‌دار (۵۹٪) هم در همین غلظت‌های هورمونی، بالاترین میانگین تعداد فلس در هر پیازچه (۵/۲) در غلظت ۰/۱ mg/l BA، بیشترین میانگین وزن تر هر پیازچه (۱۱۰/۳ mg) در غلظت ۰/۱ mg/l NAA، و بیشترین تعداد توده‌های کالوس نیز در همین غلظت به دست آمد. بیشترین میزان ریشه‌زایی در هر سه گونه لیلیوم مورد آزمایش، در محیط MS حاوی ۰/۵ mg/l IBA با میانگین رشد طولی ۲۶، ۳۱ و ۲۷ میلی‌متر و بیشترین تعداد ریشه‌های تشکیل شده‌ی ۶، ۱۱ و ۷ به ترتیب برای گونه اول تا سوم به دست آمد. در مورد سوسن چلچراغ بیشترین تعداد ریشه در یک پیازچه در همین غلظت حاصل شد لکن بالاترین میانگین رشد طولی (۲۰ میلی‌متر) در غلظت ۱ mg/l NAA مشاهده گردید. تمام (۱۰۰٪) گیاهچه‌های حاصل از هر سه گونه پس از انتقال به خاک و قرار دادن در اتاق سازگاری در مدت یک تا دو ماه به خوبی در شرایط خارج از لوله آزمایش سازگار گردیدند. لکن گیاهچه‌هایی که ریشه‌های بلندتر (بیش از ۳ سانتی‌متر) داشتند به زمان کمتری برای سازگاری نیاز داشتند و پس از انتقال به گلخانه نیز زودتر علائم رشد نشان دادند. اکثر پیازچه‌های حاصل از کشت بافت در گونه سوسن چلچراغ به صورت dormant بوده و پس از انتقال به خاک نیز گیاهچه‌ای تولید ننمودند اگرچه هیچ یک از بین نرفته و همچنان سبز باقی ماندند.